Τουρισμός και Φυσικές καταστροφές: Ομιλία του καθηγητή Ευθύμη Λέκκα για την πρόκληση της ανθεκτικότητας
Μια χώρα ανάμεσα σε ήλιο, θάλασσα και σεισμούς
Στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε η HOMED με θέμα «Διαχείριση Έκτακτων Περιστατικών σε Μονάδες Φιλοξενίας», ο λόγος δόθηκε στον Καθηγητή Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας & Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ευθύμη Λέκκα για να αναλύσει το καυτό θέμα “Τουρισμός και Φυσικές Καταστροφές”.
Με τον χαρακτηριστικό του τρόπο —συνδυάζοντας επιστήμη με αφήγηση— μετέφερε στο ακροατήριο το πιο καίριο μήνυμα: η Ελλάδα είναι ταυτόχρονα μια χώρα ευλογημένη, αλλά και βαθιά εκτεθειμένη στους φυσικούς κινδύνους.
Η Ελλάδα έχει χτιστεί πάνω σε μια γοητευτική αντίφαση. Από τη μια, είναι ο τόπος του φωτός, της φιλοξενίας και του απέραντου μπλε. Από την άλλη, βρίσκεται σε μια γεωλογική σκακιέρα που δεν συγχωρεί λάθη.
«Εδώ ο σεισμός είναι η καθημερινότητά μας. Όπως φυσάει ο άνεμος, έτσι έρχεται και ο σεισμός», λέει ο Καθηγητής Ευθύμης Λέκκας, επικεφαλής του Ινστιτούτου Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών και κορυφαία διεθνής φωνή στην επιστήμη της Ανθεκτικότητας.
«Η κρίση δεν χτυπάει την πόρτα. Μπαίνει μέσα»
Στο κατάμεστο ακροατήριο, ο καθηγητής μιλά με τον τρόπο που μόνο οι δάσκαλοι ξέρουν. Ανακαλεί εικόνες που όλοι θυμόμαστε: το τσουνάμι στην Ταϊλάνδη το 2004, οι πλημμύρες στη Θεσσαλία, οι πυρκαγιές στη Ρόδο.
«Η κρίση μπορεί να ξεσπάσει ανά πάσα στιγμή. Δεν σε ρωτάει. Μπορεί να είσαι στο ξενοδοχείο σου ή σε μια ταβέρνα δίπλα στη θάλασσα, κι ένα κύμα να σαρώσει τα πάντα. Η ερώτηση δεν είναι αν θα συμβεί. Είναι πότε και πώς θα σε βρει».
Ο τουρισμός στο επίκεντρο της απειλής
Η τουριστική βιομηχανία είναι ο πιο εκτεθειμένος τομέας, τονίζει ο καθηγητής:
- Τα ξενοδοχεία στήνονται εκεί που ακριβώς βρίσκονται οι κίνδυνοι — δίπλα στη θάλασσα, στην πλαγιά του βουνού.
- Οι επισκέπτες δεν γνωρίζουν τους τοπικούς κινδύνους ούτε πού να τρέξουν.
- Μια καταστροφή μπορεί να σβήσει μέσα σε λίγες ώρες την εικόνα ασφάλειας που χτίζουμε με κόπο επί χρόνια.
«Ο τουρισμός στην Ελλάδα είναι ανοχύρωτος», λέει με έμφαση. «Κι αυτό δεν είναι υπερβολή. Είναι η πραγματικότητα».
Μαθήματα από τις καταστροφές του κόσμου
Ο καθηγητής Λέκκας ξετυλίγει ένα παγκόσμιο ημερολόγιο κρίσεων:
- Αϊτή: Σεισμός, 240.000 θύματα, ξενοδοχεία ισοπεδωμένα.
- Ιαπωνία: Τσουνάμι στη Φουκουσίμα, παραθαλάσσια resorts εξαφανισμένα.
- Ρόδος 2023: 20.000 τουρίστες εκκενώθηκαν χωρίς απώλειες — «μια νίκη της οργάνωσης».
- Θεσσαλία 2023: Πλημμύρες με ζημιές δισεκατομμυρίων, που έπληξαν και το brand name της περιοχής.
Κάθε εικόνα, κάθε στατιστικό στοιχείο φέρνει στο προσκήνιο μια αλήθεια: ο τουρισμός είναι η πρώτη βιομηχανία που πλήττεται και η τελευταία που ανακάμπτει.
Τουρισμός και κλιματικές κρισεις
Ο τουρισμός και οι κλιματικές κρίσεις συνδέονται άρρηκτα, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα απειλούν άμεσα τους προορισμούς που αποτελούν «προίκα» για την Ελλάδα.
Ένα παραθαλάσσιο resort μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να μετατραπεί από παράδεισος σε πεδίο καταστροφής, ενώ μια παρατεταμένη κακοκαιρία μπορεί να ακυρώσει ολόκληρη τουριστική περίοδο. Οι κλιματικές κρίσεις δεν πλήττουν μόνο τις υποδομές και την ασφάλεια των επισκεπτών, αλλά επηρεάζουν και την εικόνα της χώρας διεθνώς, με σημαντικές οικονομικές απώλειες.
Όπως τονίζει ο καθηγητής Ευθύμης Λέκκας, η ανθεκτικότητα και η προσαρμογή στις νέες συνθήκες είναι το κλειδί: σχέδια πρόληψης, εκπαίδευση προσωπικού και κουλτούρα ετοιμότητας μπορούν να μετατρέψουν μια κρίση σε ευκαιρία για να δείξουμε ότι η Ελλάδα είναι ένας ασφαλής και υπεύθυνος τουριστικός προορισμός.
Από το μάθημα στη δράση
Η φωνή του καθηγητή γίνεται πιο αυστηρή: «Δεν φτάνει να μιλάμε. Χρειάζονται σχέδια, ασκήσεις, εκπαίδευση».
Στην Κρήτη, χιλιάδες τουρίστες συμμετείχαν εθελοντικά σε άσκηση εκκένωσης ξενοδοχείου. Μακριά από το στερεότυπο ότι «οι ξένοι θα τρομάξουν», η εμπειρία έδειξε το αντίθετο: οι επισκέπτες αισθάνθηκαν μεγαλύτερη ασφάλεια.
«Δεν υπάρχει καλύτερη διαφήμιση από το να δείξεις στον πελάτη σου ότι έχεις σχέδιο. Αυτό μένει. Αυτό μεταφέρεται στα social media και κάνει τη διαφορά».
Γιατί η Ελλάδα χρειάζεται ανθεκτικότητα
Η κλιματική κρίση πολλαπλασιάζει τους κινδύνους: περισσότερες πυρκαγιές, πιο έντονες βροχές, πιο συχνοί καύσωνες.
Ο καθηγητής Λέκκας επιμένει:
- Απαιτούνται συστηματικές ασκήσεις ετοιμότητας σε ξενοδοχεία και τουριστικές μονάδες.
- Χρειάζονται εκπαιδευμένα στελέχη που θα γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν.
- Είναι απαραίτητο να υπάρχει ενημέρωση επισκεπτών με οδηγίες και απλές πρακτικές επιβίωσης.
«Αν δεν χτίσουμε κουλτούρα πρόληψης», προειδοποιεί, «δεν μιλάμε για τουρισμό 12 μηνών. Μιλάμε για τουρισμό που θα ζει με τον φόβο της επόμενης καταστροφής».
Ο ρόλος του Ινστιτούτου Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών
Το Ινστιτούτο, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Ευθύμη Λέκκα, εργάζεται σε Ελλάδα και εξωτερικό με στόχο:
- την έρευνα φυσικών καταστροφών,
- την κατάρτιση επαγγελματιών στον τουρισμό,
- τη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων,
- την ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης.
Η εμπειρία από τις ασκήσεις στην Κρήτη με συμμετοχή χιλιάδων τουριστών έδειξε κάτι κρίσιμο: η πρόληψη δεν τρομάζει τους επισκέπτες – αντίθετα, αυξάνει το αίσθημα ασφάλειας.
Το μήνυμα που μένει
Η Ελλάδα είναι ευλογημένη, αλλά και εκτεθειμένη.
«Η πρόληψη σώζει ζωές. Η αμέλεια κοστίζει ζωές», καταλήγει ο καθηγητής Ευθύμης Λέκκας.
